سمانه جعفرزاده
«کوتاهي قد، ژنتيکي است و اين امر با هيچ دارو و آمپولي برطرف نمي‌شود و تبليغاتي که در اين زمينه انجام مي‌شود شارلاتانيسم درماني و دارويي است». اين هشدار يکي از چند هشداري است که دکتر فريدون عزيزي  در گفتگوي اختصاصي با «سلامت» مطرح مي‌کند.
افزايش روز افزون تبليغات روزنامه‌اي و ماهواره‌اي در خصوص افزايش قد، افزايش روز افزون بيماري ديابت و فهميدن اينکه اجراي طرح يددار کردن نمک بعد از گذشت بيش از 18 سال  تاثير مثبتي داشته يا خير را بهانه قرار داديم و با چند تن از متخصصان غدد و تغذيه از جمله دکتر فريدون عزيزي در حاشيه اولين همايش سراسري تازه‌هاي غدد و متابوليسم که با حضور جمعي از متخصصان غدد از دانشگاه‌هاي علوم پزشکي کشور به مدت دو روز در هتل عباسي اصفهان برگزار شد، گفتگو کرديم. در اين همايش، متخصصان به بحث و تبادل نظر پيرامون موضوع‌هايي از جمله وضعيت کنترل ديابت در ايران و جهان، پيش‌بيني حوادث قلبي‌عروقي و تعيين فراواني فاکتورهاي خطرزاي قلبي‌عروقي و کم‌کاري غده پاراتيروييد در کشورهاي در حال توسعه، تيروييد و حاملگي و تازه‌هاي آن و تازه‌هاي درماني ديابت تيپ 2 پرداختند و با ارايه راه‌حل‌هايي در خصوص پيشگيري و درمان بيماري‌هايي که به نوعي به غدد مربوط هستند، دانسته‌هاي خود را در اختيار يکديگر قرار دادند.  دکتر فريدون عزيزي، رييس مرکز تحقيقات غدد و متابوليسم دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي تهران در گفتگو با خبرنگار «سلامت» و در حاشيه برگزاري اين همايش، مي‌گويد: «با وجود آنکه گواتر در کشورمان کاهش يافته اما ديابت شيوع پيدا کرده است به طوري که طي20 سال آينده بيش از 4 ميليون نفر از ايراني‌ها داراي اين نوع بيماري خواهند بود و در حال حاضر نيز از هر هفت نفر ايراني، يک نفر داراي بيماري گواتر يا ديابت، چربي خون، مشکلات کلسيم و در کل بيماري‌هاي مرتبط با غدد است که بايد براي درمان و پيشگيري از گسترش اين نوع بيماري‌ها در آينده اقدامات مناسبي اتخاذ شود.» اين فوق‌تخصص غدد درون ريز و متابوليسم درخصوص وضعيت بيماري‌هاي مرتبط با غدد در کشورمان اظهار مي‌کند: «بيماري‌هاي غدد به طور کلي در ايران کاهش يافته است، به دليل آنکه توانستيم طي چند سال گذشته از گواتر پيشگيري کنيم و علت آن هم بر مي‌گردد به اين موضوع که کمبود يد در بيش از 50 درصد مردم ايران طي 15 سال گذشته، مسوولان و متخصصان را بر آن داشت تا با استفاده از نمک يددار، اين بيماري را کنترل و در حال حاضر به 8 درصد برسانند.»
کاهش 48 درصدي گواتر
براساس تحقيقات مرکز غدد و متابوليسم دانشگاه شهيد بهشتي، در جامعه تهراني بالاي 20 سال، در سال، يک درصد ديابت، يک درصد چاقي و دو درصد افزايش وزن شيوع مي‌يابد.» دکتر عزيزي ادامه مي‌دهد: «چنانچه وضعيت حاضر ديابت و گواتر را با 20 سال گذشته در کشورمان مقايسه کنيم به اين نتيجه مي‌رسيم که بيماري گواتر از 50 به 8 درصد کاهش و ديابت از 2 به 4 درصد افزايش پيدا کرده است و در کل در حال حاضر نيز 3 ميليون و 400 هزار نفر در ايران داراي بيماري ديابت هستند که پيش‌بيني مي‌شود اين رقم در 20 سال آينده به 5/4 تا 5 ميليون نفر ديابتي برسد.» وي وجود 10 ميليون بيمار مرتبط با غدد از جمله تيروييد، ديابت، چربي‌هاي خون و مشکلات کلسيم را مورد توجه خواند و گفت: «به ازاي هر هفت نفر ايراني، يک نفر داراي بيماري‌هاي مربوط به غدد در کشورمان زندگي مي‌کند.
افزايش ضريب هوشي؛ مهم‌ترين اثر يددار کردن نمک
وي به طرح موفقيت‌آميز ايران در ريشه‌کني کمبود يد اشاره کرد و گفت: «ايران موفق‌ترين کشور منطقه در زمينه کاهش بيماري گواتر بوده است و اگرچه کاهش اين بيماري بسيار مهم بود اما مهم‌تر از آن اثري است که کمبود يد روي يادگيري و کندذهني افراد مي‌گذاشت که با اجراي طرح استفاده از نمک يددار و همه‌گير کردن آن، در برخي مناطق 2 تا 10 درصد ضريب هوشي افراد افزايش يافت.» دکتر عزيزي در خصوص طرح غربال‌گري کودکان مبتلا به کم‌کاري تيروييد در اصفهان و نتايج حاصله از آن اظهار داشت: «اصولا کم‌کاري تيروييد با انجام آزمايش‌هايي همراه است و بنابراين در کودکان به طور معمول غربال‌گري انجام نمي‌شود اما کم‌کاري تيروييد در ميان نوزادان وجود دارد که براي اولين بار و در سال 68 از سوي مرکز تحقيقات غدد شهيد بهشتي تهران طرح غربا‌ل‌گيري نوزادان آغاز و سپس در شهرهايي مانند کاشان، اصفهان، کردستان و در حال حاضر نيز در بيشتر مناطق ايران به عنوان طرح ملي مطرح است که هر نوزادي که متولد مي‌شود بايد آزمايش خون بدهد تا در صورت وجود کم‌کاري تيروييد، مراحل درمان آغاز شود.» وي تصريح کرد: «به نظر مي‌رسد آنچه در دنيا نيز تا اندازه‌اي ثابت شده است، مادرزادي بودن کم‌کاري تيروييد است که البته شايد شيوع آن در ايران بيشتر باشد.»
شيوه غلط زندگي؛ علت اصلي ديابت ايرانيان
اين فوق تخصص غدد درون ريز و متابوليسم  با اشاره به شيوع بيماري ديابت مي‌افزايد: «به دو دليل ديابت در ميان افراد جامعه ما افزايش يافته است. يکي به علت تشخيص بهتر و ديگري که بسيار مهم نيز هست، بروز مشکلات در شيوه زندگي افراد مانند مصرف غذاهاي زياد و پرچرب و همچنين فعاليت بدني کمتر که سبب همه‌گيري ديابت و چاقي در کشورمان شده و متاسفانه رو به افزايش نيز هست.» رييس مرکز تحقيقات غدد و متابوليسم دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي تهران همچنين مسايل ژنتيکي و ازدواج‌هاي فاميلي را در افزايش بيماري ديابت در کشور موثر مي‌داند.
ايراني‌ها بلندقدتر شده‌اند
دکتر فريدون عزيزي در ادامه گفتگوي خود با هفته نامه «سلامت» درباره افزايش يا کاهش قد ايراني‌ها طي سال‌هاي اخير مي‌گويد:‌ «به طور مسلم طي سال‌هاي گذشته، رشد قد کودکان در کشورهاي پيشرفته، وجود داشته است و رشد قد کودکان ايراني نيز در مقايسه با جوامع پيشرفته 5 تا 10 سانتي‌متر پايين‌تر است و اين امر نقصاني است که جوامع در حال توسعه نسبت به کشورهاي پيشرفته دارند و مهم‌ترين دليل آن نيز تفاوت در نوع تغذيه است.» وي به تحقيقات صورت گرفته در تهران و اصفهان در خصوص افزايش يا کاهش قد ايرانيان اشاره مي‌کند و مي‌افزايد: «ايراني‌ها کوتاه‌قد نشده‌اند؛ براساس تحقيقات، ميانگين قد ايراني‌ها نسبت به 20 سال گذشته رشد يافته ولي اين امر به اين دليل نيست که افراد کوتاه قد مي‌توانند بلند شوند بلکه افزايش متوسط قد در هر جامعه‌اي نسل به نسل امکان‌پذير خواهد بود.»
کوتاهي قد و افزايش شارلاتانيسم درماني
اين فوق‌تخصص غدد درون ريز و متابوليسم با ابراز تاسف از افزايش روزافزون تبليغات افزايش قد در رسانه‌ها و به خصوص در شبکه‌هاي ماهواره‌اي مي‌گويد: «متاسفانه همان‌طور که در کشورمان مساله کوتاهي قد مطرح شده است، به همان اندازه شارلاتانيسم درماني و تبليغات دارويي نيز زيادتر شده و متاسفانه در اين راستا بسياري از مطالبي که در رسانه‌ها درخصوص افزايش قد تبليغ مي‌کنند، صحيح نيست.» رييس مرکز تحقيقات غدد و متابوليسم دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي تهران با تاکيد بر اينکه افزايش يا کاهش قد، ژنتيکي است و اين امر با هيچ دارو و آمپولي برطرف نمي‌شود، مي‌گويد:‌ «افرادي نيز که مشکلات هورموني دارند حداکثر قدشان در صورت رفع مشکل، در زنان به 150 و مردان به 160 سانتي‌متر خواهد رسيد.» وي ميزان متوسط قد ايراني‌ها را در ميان زنان 161 و در ميان مردان 167 سانتي‌متر عنوان و تصريح مي‌کند: «به نظر نمي‌آيد عامل ژنتيک، عامل اصلي رشد قد باشد چرا که کشورهاي پيشرفته توانسته‌اند به درصد بالاتري از رشد قد نسبت به ديگر کشورها دست يابند.» وي تاثير افزايش يا کاهش ميزان متوسط قد در ميان افراد يک جامعه را در راستاي پيشرفت و توسعه آن کشور رد کرده و مي‌افزايد: «در کشورهاي گوناگون در ميان مسايل آموزشي، پژوهشي و غيره در خصوص قد افراد نتايج خاصي به دست نيامده است، چه بسا که بسياري از افراد نابغه نيز کوتاه قد بودند.»
ايراني‌ها به هيچ وجه کوتاه قد نيستند
 در همين زمينه، دکتر مهين‌‌هاشمي‌پور، متخصص رشد و تغذيه نيز به خبرنگار سلامت مي‌گويد: «ايراني‌ها به هيچ‌وجه کوتاه قد نيستند و آنچه درباره کوتاهي قد در کشورمان شايع شده است، همگي ناشي از تبليغاتي است که در اين خصوص مي‌شود.» وي مي‌افزايد: «ميانگين قد دختران در حال حاضر 154 و پسران 166 سانتي‌متر است و آمارها نيز حاکي از آن است که ايراني‌ها نسبت به سال‌هاي گذشته بلندقدتر نيز شده‌اند.» دکتر‌هاشمي‌پور درمان و داروهايي که در خصوص افزايش قد تبليغ مي‌شود، از نظر علمي‌تاييد نمي‌کند و مي‌گويد:‌ «مهم‌ترين عامل افزايش قد، ارثي و ژنتيکي است و معتقدم 80  درصد افزايش يا کاهش قد مربوط به اين عامل و 20 درصد مربوط به تغذيه است.»  وي که اجراي طرح غربال‌گري کودکان در خصوص کم‌کاري تيروييد در اصفهان را برعهده داشت، در خصوص نتايج اين طرح مي‌گويد: «هنوز نتايج قطعي درباره اين طرح به دست نيامده و در حال بررسي هستيم اما به نظر مي‌آيد مساله اصلي در کم‌کاري تيروييد، ژنتيکي باشد